Salt-dästür / Салт-дәстүр

Pronunciation: sʌlt dæs-tu:r
Language: Qazaq
Contributors: Zhameli Khairli Laura Batyrkhanova Duisembay Mambetalin Gaukhar Mambetalina Guldana Arystankyzy/Arystanovna Yessekeyeva Arna Äbdımälık
Also known as: traditions, customs, rites, ceremonies

Description

Мақалда айтылғандай: «Алты жыл аш болсаң да, атаңның салтын ұмытпа», бұл ата жолының (ата-баба жолы) терең маңыздылығын көрсетіп, өткенмен рухани байланыстың мықтылығын айқындайды. Салт-дәстүрдің күрделілігі оның көпқырлылығында жатыр – мерекелер мен ғұрыптардан бастап, наным-сенімдер мен тыйымдарға, сондай-ақ бала тәрбиесі мен отбасылық әдет-ғұрыптарға дейін. Ол өміріміздің барлық қырларын қамтиды: үйлену тойы, қырқынан шығару (нәрестенің туғанынан 40 күн өткенде өткізілетін рәсім), сәлем беру мен бата алу сияқты үлкендерді құрметтеу дәстүрлері, байғазы (сыйлық беру), көрімдік (материалдық құттықтау), сүйінші (жақсы жаңалық жеткізу) сынды әдет-ғұрыптар, қонағасы (қонақ күту дәстүрі) және қара шаңырақ мұрасы.
Қазақ тәрбиесінде қыз баланың орны ерекше. Қыздың дүниеге келуі жақсылықтың белгісі саналып, «Бір қыз туыса, өзімен бірге жетпіс періште алып келеді» деген сөз бар. Қыз бала – ата-ананың қонағы, сол себепті ол төрге отырады, бұл оның ерекше мәртебесін көрсетеді. Даналық пен мейіріммен үш қыз өсірген әке жәннатқа кіреді деген сенім бар. Қызға қырық үйден тию дәстүрі бойынша қыздың тәрбиесіне бүкіл әулет жауапты саналып, әрбір туыс оған өмірлік маңызы бар кеңес пен тәлім-тәрбие береді. Жақсы тәрбиеленген қыз тек өз отбасының емес, ата-баба дәстүрінің де абыройын көтеріп, өз жұртына құрмет әкеледі.
Дәстүрлер негізінен бүкіл елге ортақ болғанымен, жекелеген рәсімдер Қазақстанның әр өңірінде әртүрлі орындалуы мүмкін. Мысалы, сәлем беру және шай беру—келіннің (келіннің күйеуінің ата-анасына күнделікті иіліп сәлем етуі және шай құюы) дәстүрлері кейбіреулерге ескірген болып көрінсе, басқалар үшін бұл құндылығы жоғалмаған салт. Әрбір отбасы қай дәстүрді сақтап, қайсысын бейімдеу керектігін өзінше шешеді, бұл салт-дәстүрдің қазіргі өмірдегі рөлінің қалай өзгеріп жатқанын көрсетеді.

Read more

As the proverb goes, “Even if you are hungry for six years, never forget your father’s customs,” highlighting the deep-rooted importance of ata joly (ancestral path) often evoking a deeper connection to the past. The complexity of salt-dästür lies in its diverse elements, from celebrations and rituals to beliefs and prohibitions, as well as parenting and upbringing. They encompass all spheres of our lives: celebrations like uilenu toi (wedding), rituals like qyrqynan şyğaru (performed on the 40th day after a baby’s birth), ceremonies like sälem beru and bata alu honoring elders and demonstrating respect, customs like baıǵazy (gift-giving), körımdık (material congratulation), and süınşı (announcing good news), traditions like qonağası (hospitality), and inheritance within qara şanyraq (family home).
In Qazaq upbringing, special care is given to daughters. The birth of a daughter is believed to bring blessings, with a saying that “one daughter brings home seventy angels.” A girl is seen as a cherished guest in the family, symbolically seated in tör – a place reserved for honored guest. A man who raises three daughters with wisdom and love is promised a place in paradise. The practice of qyzğa qyryq üiden tyu (forty prohibitions for girls) involves relatives offering valuable lessons on conduct and boundaries. A well-raised daughter not only upholds her family’s values but also brings respect back to her parents and ancestors.
Traditions are largely nationwide, even if certain ceremonies vary across different regions of Qazaqstan. While some customs, such as sälem beru and şai beru—where a kelin (daughter-in-law) bows to and serves tea to her husband’s parents daily—are seen by some as outdated, others continue to value and uphold them. Each family navigates which traditions to retain or adapt, reflecting the evolving role of salt-dästür in modern life.

Тарих Марих Channel. “Әрбір қазақ білуі қажет! Қазақтың салт-дәстүрі. Қазақ нені ұмытты? Төсті неге күйеу балаға береді?” YouTube video, October 4, 2022, accessed February 1, 2025. https://www.youtube.com/watch?v=1SGDiLd3fI4.

mmadinkoss. “Ұлымызды қырқынан шығару 2-ші бөлім.” TikTok, December 26, 2023. https://www.tiktok.com/@mmadinkoss/video/7316930793694137606?_r=1&_t=ZM-8tao1Jtfsbm

miraa_0705. “Қазақ халқының қасиетті салт-дәстүрлерінің бірі «тұсау кесу» тойы.” TikTok, March 3, 2023. https://www.tiktok.com/@miraa_0705/video/7205898124202724613?_r=1&_t=ZM-8tc5KgP4OKT

nurtolggan1. “Ата-анама алғыс.” TikTok, January 10, 2025. https://www.tiktok.com/@nurtolggan1/video/7458358157132238085?_r=1&_t=ZM-8taoXIlRjPh

ab_beybit_01. “Қанша теңгеге стоит?” TikTok, December 2, 2024. https://www.tiktok.com/@ab_beybit_01/video/7443838793188232504?_r=1&_t=ZM-8tbckU3oVwT

aiatjan. “Сүйінші, Ағайын! Астанада Qazbilim ұлттық лицейі ашылды.” TikTok, September 7, 2024. https://www.tiktok.com/@aiatjan/video/7411872354147552518?q=%D1%81%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96&t=1738580562202

jansuly02. “ #аттестат #9 #тренд #реки #көкке #көк #коримдик #көрімдікпринимается.” TikTok, June 19, 2023. https://www.tiktok.com/@jansuly02/video/7246318835886787846?_r=1&_t=ZM-8tbcwWqRmtB

_qazaqi_12. “#актау #рек #безхештегов.” TikTok, July 25, 2023. https://www.tiktok.com/@_qazaqi_12/video/7259754641519283461?_r=1&_t=ZM-8tbd8Mqt5F8

Date of entry: March 31, 2025
Ydys-aiaq (tableware): astau for main course, bas tabaq for lamb’s head, zereñ and ojau for qumys or soup; dombyra. Laura Batyrkhanova inherited this tableware from her mother-in-law. 25 January 2025, Jarkent, Qazaqstan. Laura Batyrkhanova.
The name you would like to be credited with for your contribution.
The word you wish to contribute
Your email for contact and updates regarding your submission.
The language you are contributing the word in
Maximum file size: 3 MB
Maximum file size: 5 MB
By proceeding, I acknowledge and agree to GloCo's Legal notice and Terms of use
and the Guidelines for Contributors *

Related Words

Muzyka / Музыка
Qazaq
moo-zy-kah

Көне түркі дүниетанымында көзге көрінетін және көрінбейтін екі әлем бар деп есептелген. Музыка осы екі дүниенің арасындағы көпір саналады, ал музыкалы...

Figure 5. Felt-making. Ordabasy District, Qazaqstan, 14 April 2016. O.Öndemes, copyright
Öner / Qol öner / Qoldanbaly öner / Өнер / Қол өнер / Қолданбалы өнер
Qazaq
ɜ:-nèr

Өнер тек өнер туындылары мен қойылымдармен шектелмейді – ол шығармашылық үдерісті толықтай қамтиды және көбінесе ғұрыптар мен наным-сенімдермен тығыз ...

Figure 4. Me and my friend Anara Bekmukhambetova both wearing Qazaq traditional headdresses at Budapest international airport. 27 December 2022, Budapest, Hungary. Anara Bekmukhambetova
Oyu-örnek / Ою-өрнек
Qazaq
ɔ:-you: ɜ:r-nèk

Ою-өрнек – рухани, табиғи және қоғамдық мағынаға ие бейнелер арқылы «сөйлейді». Бұл өрнектер табиғаттан шабыт алады, олар аспан денелерін, табиғи элем...

Jer / Жер
Qazaq
ʒèr

Жер тек физикалық аумақ қана емес, адамның туған жерімен және мәдени мұрасымен байланысты рухани сезімді білдіреді. «Кіндік қаны тамған жер» деген тір...

Aruaq / Аруа
Qazaq
ah-roo-ahk

Аруақ – қайтыс болған ата-баба жаны, олар тіріні қолдап, қорғайды деп есептеледі. Аруақтар отбасы мәселелерінде де, соғыс сияқты ірі тарихи оқиғаларда...

Nauryz celebration on the Astana square. Almaty, Qazaqstan, March 2024. Copyright ktk.kz
Nauryz / Наурыз,
Qazaq
now-ryz

Жаңа жылдың бастауы ретінде тойланатын Наурыз біреулер үшін жалғыз Жаңа жыл мерекесі, басқалар үшін ол Батыс Жаңа жылын толықтыратын мейрам болып табы...

Figure 1. Amantai Nurbekov and Zarya Nurbekova at their 50th Wedding Anniversary; attended by three generations. Taldyqorğan, Qazaqstan, 29 August 2023. Photo by Marat Nurbekov.
Ata-baba / Ата-баба
Qazaq
Ah-tah bah-bah

Ата-баба – ұрпақтар сабақтастығын сақтап, отбасы мен ұлттық дәстүрді жалғастыруда маңызды рөл атқарады. Бұл ұғым ата-бабаға, сондай-ақ тікелей алдыңғы...

Tıl / Тіл
Qazaq
Til

«Мен сені жақсы көремін» – «I love you» деген мағынаны білдіретін тіркес. Қазақ тілінде тіке айтудан гөрі астарлы мағынаға көбірек мән беріледі. Мысал...

error: